Is Second Life een spel?

In een discussie op Marketingfacts kwam het onlangs naar voren: het effect van Second Life (SL) opvatten als een spel en het opvatten als 'geen spel'.

Afgelopen vrijdag in gesprek met collega's kwam ik op hetzelfde punt. Ik zie SL absoluut niet als een spel. Sommige collega's en anderen zien alleen een spel. Linden Lab (de makers van SL) zien het zelf ook niet als spel, als je naar hun website kijkt.

Primair voor mij is dat SL als zodanig geen doelen of regels stelt (behalve je normaal sociaal te gedragen). Je kunt geen punten verzamelen, er zijn geen levels, of problemen om op te lossen, en je gaat niet 'dood' als je het verkeerd doet, anders dan wat jezelf ter plekke verzint. En dat zelf verzinnen strekt zich niet alleen uit over je eigen acties, maar ook over het vormgeven van hele stukken van de wereld waarin je opereert. In World of Warcraft is de wereld gegeven, en verzamel je skills, doodt je draken en probeer je succesvol te worden in een zelf gevonden niche van een wereld in permanente staat van oorlog. WoW afficheert zichzelf dan ook als spel. In WoW kun je niet jezelf zijn, en is alles spel. In SL kan ik wel dezelfde rol aannemen als IRL al hoeft dat natuurlijk niet.

Je kunt in SL wel spelen namelijk, en velen doen dat ook. Maar dat kan in de eerste wereld evengoed. Dat je je omgeving gebruikt om te spelen is iets anders dan dat de omgeving een spel is. In een spel zit de intentie van de creator ingebakken in regels, en de obstakels die op je pad worden gezet. En tenzij je een cynische opvatting hebt over wat een eventuele hogere macht mogelijk in gedachten had bij het ontstaan van onze wereld, is dat IRL afwezig. Evenzo in SL.

Dat je vervolgens IRL een bos gebruikt om er Levend Stratego te spelen, of een rode paperclip (of twee paperclips) om speels te zijn, maakt de wereld geen spel. Netzomin als SL een spel wordt door het feit dat je er speels kunt zijn (zoals je uiterlijk veranderen, je een andere identiteit aanmeten, of lekker rondscheuren op een quad.) Het feit dat het merendeel van de SL bewoners zo gewoontjes is qua verschijning, en de SL wereld er op veel plekken als een keurig aangeharkt suburbia bij ligt sterkt me in de opvatting dat ook zij SL niet als spel zien, maar als omgeving waarin je naar keuze speels kunt zijn. Ook het verschijnen van omroepen, concerten, universiteiten en bibliotheken, en politici op campagne in SL duidt in diezelfde richting.

En speels zijn is uitermate belangrijk, het houd je gestimuleerd, gemotiveerd, en kietelt je creativiteit. Dat speels een van de kernwaarden van onze organisatie is, is dan ook geen toeval. Dus dat is mijn discussiepunt niet.

Waarom zou je aannemen dat SL een spel is?

Is het het feit dat je abonnementsgeld betaalt en daarvoor een aantal tokens (lokaal geld, Linden $) krijgt? Dan kun je SL als pretpark opvatten. Voor mij maakt dat SL hooguit tot een Disney-world, een wereld waarin je wordt uitgenodigd speels te zijn, en het je makkelijk wordt gemaakt geld uit te geven omdat je bij de poort al van je 'echte geld' afscheid hebt genomen. Een dergelijk business model duidt voor mij niet op een spel. Hele toeristencentra en eilanden hanteren hetzelfde model, net als het Oostblok vroeger. Het is niet voor niets dat de in SL gebruikte Linden Dollars vrij convertibel zijn, en je altijd 'bij kunt kopen' (het zit zelfs ingebakken in de koopdialoog als je iets wilt hebben dat duurder is dan je aan L$ voorradig hebt). Het is dus geen spelgeld, monopoly geld, dat alleen waarde in de context van het spel heeft omdat het onderdeel is van het bereiken van het speldoel en onderdeel is van het bepalen van de winnaar. (Zoals bij Monopoly, Dokter Bibber, Age of Empires, of Railroad Tycoon).

Is het het feit dat heel veel mensen er een rol aannemen, en het als plek voor rollenspel gebruiken? Dat kan IRL net zo goed. Maar dat is volgens mij wederom de constatering dat je ergens kunt spelen vervormen tot de notie dat de omgeving een spel is. Ik zag laatst een hoogleraar met een propje voetballen in de kamer van een CvB-lid van een andere onderwijsinstelling. Maakt dat die werkkamer tot spel, of alleen die hoogleraar speels?

Is het het feit dat het in een virtuele omgeving plaatsvindt? Dat lijkt me niet voldoende. Digital Space Traveler bijvoorbeeld, een tien jaar oude op VRML gebaseerde virtuele wereld, die de grafische kwaliteit en directe interactie met objecten van SL ontbeert, maar wel vrije maakbaarheid door de gebruikers en anders dan SL ook normale VOiP audio kent is ook geen spel. Er is zelfs helemaal niemand in Traveler die het als zodanig opvat. Ook al kun je er alleen bizarre avatars gebruiken. Het is een ontmoetingsplaats waar gekeuveld wordt als aan de bar, waar concerten en bijeenkomsten plaatsvinden en taalonderwijs wordt gegeven.
Ik heb zelf nooit de reflexmatige aanname gehad dat alleen computerspellen virtuele omgevingen creëren, en dat je ze buiten die context niet ziet. Daarvoor heb ik tijdens mijn studiejaren teveel labs bezocht waar ze allerhande virtuele toepassingen voor geologen, hoogtevreeslijders, piloten en stuurlui, en anderen aan het bouwen waren.

Ik vraag me dus af welke redenen er zijn om aan te nemen dat SL wel een spel is? In de discussie met collega's werd vooral ingegaan op het weerleggen van mijn argumenten waarom het geen spel is. Dat is echter een soort omgekeerde bewijslast, die bovendien deels alleen mijn tekortkomingen in argumentatie aantoont en in die zin het omgekeerde niet bewijst of aannemelijk maakt.

Ik weet het kortom niet. Waarom is SL volgens jullie een spel?